Turkic Atlas

← Ansiklopediye dön

Türk tarihi

İye

Dağın, suyun, ateşin ve evin "iyesi" olan ruhlar. Altay'da geçitlerdeki ağaçlara bu ruhlar için beyaz bez bağlanır.

Altay'da ağaca bağlanmış kıyra bezleri
Alexandr frolov / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Eski Türk inancına göre her yerin bir iyesi vardır: dağın, ırmağın, gölün, ormanın, ateşin ve evin. Kelime bugün de yaşar: Türkçede "iye", Azerbaycancada "yiyə" sahip demektir. Altay ve Tuva Türklerinde bu ruhlara "eezi", Sahalarda "içi" denir. İyeye saygı gösterenin işi rast gider, onu incitenden ise ruh desteğini çeker.

Bu inanç gündelik hayatta da görülür. Altay'da geçitten geçen yolcular dağın iyesine saygı için ağaca "kıyra" denen beyaz bir bez bağlar, ava çıkan avcı orman iyesinden izin isterdi. Sahalar ve Altaylar yemeğin ilk lokmasını, kımızın ilk damlasını ateşe atar, ocağın iyesini "doyururdu". Bu, Göktürk yazıtlarındaki kutsal Yer-Su anlayışının halk arasında yaşayan devamıdır.

Kaynaklar

  1. Wikipedia
  2. Wikipedia
  3. Wikipedia

Güncellendi: 18 Kasım 2026

İlgili yazılar

Bu yazıyı paylaş