Azerbaycan Cumhuriyeti

Azerbaycan Cumhuriyeti, Güney Kafkasya'nın doğusunda, Hazar Denizi'nin batı kıyısında yer alır. Yüzölçümü 86,6 bin kilometrekare, nüfusu 1 Ocak 2026 itibarıyla 10.262.351'dir. Başkenti Bakü, resmî dili Azerbaycan Türkçesi, para birimi manattır. Bünyesinde Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti bulunur.

Tarih

Bu topraklarda eski çağlarda Manna, Atropatena ve Kafkas Albanyası gibi devletler, Orta Çağ'da Şirvanşahlar, Atabeyler, Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Safevî devletleri hüküm sürdü. XVIII. yüzyılda ülke hanlıklara bölündü, XIX. yüzyılın başında kuzey toprakları Rus İmparatorluğu'na katıldı.

28 Mayıs 1918'de Azerbaycan Halk Cumhuriyeti ilan edildi — Müslüman Doğu'nun ilk demokratik cumhuriyeti. Cumhuriyet Nisan 1920'deki Sovyet işgaliyle yıkıldı. Azerbaycan 18 Ekim 1991'de bağımsızlığını yeniden kazandı, 1995'te bağımsız devletin ilk Anayasası kabul edildi.

Karabağ ve çevresindeki bölgeler yaklaşık 30 yıl Ermenistan işgali altında kaldı. 2020'deki 44 günlük Vatan Savaşı ve Eylül 2023'teki yerel terörle mücadele tedbirleri sonucunda ülkenin tüm topraklarında egemenlik yeniden sağlandı.

Coğrafya

Ülkenin kuzeyinde Büyük Kafkas, batısında Küçük Kafkas dağları, ortasında Kura-Aras ovası uzanır. En yüksek zirvesi Bazardüzü'dür (4466 m). Azerbaycan kaynaklarına göre dünyadaki 11 iklim tipinden 9'u ülkede görülür — subtropikal Lenkeran'dan karlı dağ zirvelerine kadar.

Devlet yapısı

Azerbaycan bir başkanlık cumhuriyetidir. Yasama yetkisi Millî Meclis'e aittir. Ülke laik bir devlettir; halkın büyük çoğunluğu Müslümandır. Azerbaycan, Türk Devletleri Teşkilatı'nın kurucularındandır ve Ekim 2025'ten bu yana teşkilatın dönem başkanlığını yürütür.

Ekonomi

Ekonominin temeli petrol ve doğalgazdır. 1846'da Bibiheybet'te açılan kuyu, dünyada sanayi yöntemiyle açılan ilk petrol kuyularından sayılır. Bugün "Azeri-Çırak-Güneşli" petrol ve "Şahdeniz" gaz sahalarının ürünü Bakü–Tiflis–Ceyhan boru hattı ve Güney Gaz Koridoru ile Avrupa'ya ulaşır. Fındık, pamuk, üzüm, nar üretimi, kimya sanayii ve turizm de önemli alanlardır.