Rusya Müslümanlarının I. Kurultayı (1905)

1905 Devrimi, Rusya İmparatorluğu'ndaki Türk-Müslüman halklara ilk kez açık siyasi faaliyet imkânı verdi. Tatar, Azerbaycan ve Kırım aydınları ortak bir kurultay toplamaya karar verdi ve yönetimin dikkatini çekmemek için onu ağustostaki Nijni Novgorod panayırıyla aynı zamana denk getirdi.

Yönetim toplantıya izin vermediği için kurultay 15 Ağustos 1905'te Oka Nehri'nde "Gustav Struve" gemisinde yapıldı. Katılanlar arasında İsmail Bey Gaspıralı, Ali Merdan Bey Topçubaşı, Yusuf Akçura, Abdürreşid İbrahim vardı. Kurultay Rusya Müslümanlarının birliği "İttifak-ı Müslimin"i kurma kararı aldı.

1906'da Petersburg'da ve Nijni Novgorod'da iki kurultay daha toplandı, İttifak siyasi bir parti olarak şekillendi ve Devlet Duması'nda Müslüman grubu oluştu. Bu kurultaylar İdil-Ural'dan Kafkasya'ya ve Türkistan'a kadar Türk halklarının aydınlarını ilk kez aynı masa etrafında topladı.