Türk tarihi
On iki hayvanlı takvim (müçel)
Her yılın bir hayvanın adını taşıdığı on iki yıllık devir. Orhun yazıtları olayları bu yıllarla tarihler.

Göktürkler yılları on iki hayvanın adıyla sayardı: sıçan, öküz, pars, tavşan, ejderha (lu), yılan, at, koyun, maymun, tavuk, köpek ve domuz. Yazıtlarda tarihler böyle verilir: Kül Tigin "koyun yılında, on yedinci gün" (731), Bilge Kağan "köpek yılının onuncu ayının yirmi altısında" (734) öldü. Bu devir Çin takvimiyle aynıdır, ama hayvan adları Türkçedir.
Kâşgarlı Mahmud XI. yüzyılda on iki yılın Türkçe adlarını sayar ve bu takvimin nasıl doğduğuna dair Türkler arasında yaygın bir rivayeti de yazar. Tuna Bulgarlarının hükümdar listesi olan "Nominalia"da hanların tahta çıktığı yıllar Bulgar Türkçesinde hayvan adlarıyla verilir. Kazaklar ve Kırgızlar bugün de yaşı on iki yıllık devirlerle sayar ve bu devre "müşel", "müçöl" der.
Kaynaklar
Güncellendi: 17 Kasım 2026

















