Futbol

Futbolda iki takım 11'er oyuncuyla oynar ve topu elle değil; ayakla, kafayla, vücutla rakip kaleye göndermeye çalışır. Bugün dünyada 250 milyondan fazla insan futbol oynuyor, milyarlarca insan da onu izliyor.

Tarihi

Topa ayakla vurma oyunları eski Çin'de, Yunanistan'da ve Roma'da da vardı. Kaşgarlı Mahmud'un "Dîvânu Lugâti't-Türk" eserinde ayakla vurulan top "tepük" adıyla geçer. Modern futbolun kuralları ise 1863'te İngiltere'de Futbol Federasyonu (FA) tarafından yazıldı. 1904'te Paris'te Uluslararası Futbol Federasyonu (FIFA) kuruldu.

Büyük turnuvalar

Millî takımlar: FIFA Dünya Kupası (1930'dan beri, dört yılda bir; 2026'da ABD, Kanada ve Meksika'da ilk kez 48 takımla), FIFA Kadınlar Dünya Kupası (1991'den beri), Olimpiyat futbol turnuvası (1900'den beri), UEFA Avrupa Şampiyonası — EURO (1960'tan beri), UEFA Uluslar Ligi (2018'den beri), AFC Asya Kupası (1956'dan beri) ve Güney Amerika'nın Copa América turnuvası (1916'dan beri).

Kulüpler: UEFA Şampiyonlar Ligi (1955'ten beri, önce Avrupa Kupası adıyla), UEFA Avrupa Ligi (1971'den beri, önce UEFA Kupası adıyla), UEFA Konferans Ligi (2021'den beri), UEFA Süper Kupası, FIFA Kulüpler Dünya Kupası ve AFC Şampiyonlar Ligi.

Türk devletlerinin ligleri: Azerbaycan Premier Ligi, Türkiye Süper Lig (1959), Türkmenistan Ýokary Liga, Kazakistan Premier Ligi, Kırgızistan Premier Ligi, Özbekistan Süper Ligi, KKTC Süper Lig (KTFF, 1955) ve Macaristan NB I (1901). Kazakistan 2002'den beri Avrupa'da (UEFA), Özbekistan, Türkmenistan ve Kırgızistan ise Asya'da (AFC) oynuyor.

Türk dünyasında futbol

Macaristan'ın "Altın Takım"ı 20. yüzyılın en güçlü millî takımlarındandı: 1952'de Olimpiyat şampiyonu oldu, 1953'te İngiltere'yi Wembley'de 6-3 yendi, 1938 ve 1954'te Dünya Kupası finali oynadı. Macaristan Olimpiyat altınını 1964 ve 1968'de de kazandı.

Türkiye A Millî Takımı 2002 Dünya Kupası'nda üçüncü oldu, EURO 2008'de yarı finale, EURO 2024'te çeyrek finale yükseldi. Galatasaray 2000'de UEFA Kupası ve UEFA Süper Kupası'nı kazanan ilk Türk kulübü oldu.

Azerbaycan'ın Karabağ kulübü 2017'de Şampiyonlar Ligi grup aşamasına yükselen ilk Azerbaycan kulübü oldu. Bakü 2019'da Avrupa Ligi finaline, 2021'de EURO 2020'nin dört maçına ev sahipliği yaptı. Kazakistan'dan Astana (2015) ve Kayrat (2025) da Şampiyonlar Ligi ana aşamasında oynadı.

Özbekistan, 2026 Dünya Kupası'na tarihinde ilk kez katılma hakkı kazandı; ülkenin 23 yaş altı takımı 2018'de Asya şampiyonu olmuştu. Kırgızistan 2019'daki ilk Asya Kupası'nda son 16'ya kaldı, Türkmenistan Asya Kupası'nda 2004 ve 2019'da oynadı.

Ünlü Türk futbolcular

Ferenc Puskás (Macaristan millî takımında 85 maçta 84 gol; FIFA'nın en güzel gol ödülü onun adını taşır), Hakan Şükür (Dünya Kupası tarihinin en hızlı golü — 11. saniye, 2002), Rüştü Reçber, Anatoliy Banişevski, Arda Güler, Hakan Çalhanoğlu, Kenan Yıldız, Eldor Şomurodov.