Avaza'da ilk Hazar Çevre Zirvesi: denizin sığlaşmasına karşı beş taraflı Komisyon kuruluyor, ilk toplantı Azerbaycan'da

9 Ekim'de Türkmenistan'ın Avaza Millî Turizm Bölgesi'nde ilk Hazar Çevre Zirvesi yapıldı. Zirveye Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhamedov başkanlık etti; Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Cömert Tokayev, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan katıldı. Zirve Türkmenistan'ın girişimidir: öneri Eylül 2025'te BM Genel Kurulu'nda dile getirilmişti.

Liderler zirvenin sonuçlarına ilişkin bir Karar kabul etti. Ana sonuç: Hazar'ın su seviyesindeki düşüşle ilgili beş taraflı bir Komisyon kuruluyor. Komisyonda Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan'ın başbakan yardımcıları ile İran ve Rusya'nın üst düzey temsilcileri yer alacak. Komisyon sığlaşmanın nedenlerini araştıracak, ortak önlemler hazırlayacak ve uzman çalışma grupları kuracak. Hükümetler temsilcilerini üç ay içinde belirleyecek; ilk toplantı 2027'nin ilk yarısında Azerbaycan'da yapılacak.

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, son yıllarda sığlaşmanın hızlandığını söyledi: denizin yüzölçümü 20 bin kilometrekareden fazla küçüldü, yalnızca Azerbaycan kesiminde yaklaşık 30 bin hektar kara ortaya çıktı. Aliyev'e göre neden yalnızca iklim değişikliği değil; nehirlerden gelen suyun azalması ve insan faaliyetleri de büyük rol oynuyor. Aliyev, 2022'de Aşkabat'taki Hazar zirvesinde ortak uzman grupları kurulmasını önerdiğini hatırlattı ve genel görüşmelerden kalıcı bir iş birliği ve denetim mekanizmasına geçilmesi, sığlaşmanın geleceğine dair nesnel bir bilimsel değerlendirme yapılması çağrısında bulundu.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Cömert Tokayev, torunlarımızın Hazar'ı nasıl göreceğinin bugün alacağımız kararlara bağlı olduğunu söyledi. Hazar foklarına özellikle dikkat çeken Tokayev, sayılarının bir asırda bir milyondan yaklaşık 270 bine düştüğünü, Kazakistan'ın kendi tabiat koruma alanını fokların korunması için kullanmaya hazır olduğunu belirtti. Tokayev, 2024'te Kazakistan'da kurulan Hazar Denizi Bilimsel Araştırma Enstitüsü temelinde ortak araştırmalar yapılmasını; su, kıyı çizgisi, biyoçeşitlilik, kirlilik ve nehir akışı verilerini uydu teknolojileri ve yapay zekâyla izleyen ortak bir dijital platform kurulmasını; Tahran Sözleşmesi'nin daimi sekretaryasının tamamlanmasını ve kaçak avcılığa karşı ortak operasyonlar düzenlenmesini önerdi.

Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhamedov, Hazar'ın ekolojik durumunun iyileştirilmesinin Türkmenistan'ın iç ve dış politikasının öncelikleri arasında olduğunu vurguladı ve ülkesinin tüm çevre gündeminde ortaklarıyla iş birliğine hazır olduğunu söyledi. Türkmenistan 2023'te BM'de "Hazar Çevre Girişimi" projesini sunmuştu.