Bakü'de CICA zirvesi: "Bakü Bildirgesi" kabul edildi, Türk liderler yapay zekâ, Orta Koridor ve yeşil enerji önerileri sundu

Asya'da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı'nın (CICA) 7. Zirve Toplantısı 15 Ekim'de Bakü'de yapıldı. "Daha Güçlü CICA: Asya'da Bağlantısallık, Dijitalleşme ve Sürdürülebilir Kalkınma" temalı zirvede "Bakü Bildirgesi" kabul edildi, Laos örgüte yeni üye olarak alındı ve Azerbaycan'ın dönem başkanlığı üye devletlerin desteğiyle iki yıl daha, 2028'e kadar uzatıldı. Zirveye Türk devletlerinden Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan cumhurbaşkanları, Türkiye'den ise Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan adına Dışişleri Bakanı Hakan Fidan katıldı.

Zirveyi ev sahibi ve dönem başkanı olarak açan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, üye devletlere başkanlığa verdikleri oy birliğiyle destek için teşekkür etti. Aliyev, son iki yılda CICA'nın kurumsal ve hukuki açıdan güçlendiğini, üye sayısının arttığını söyledi. Başkanlık döneminde ulaştırma, bağlantısallık, dijitalleşme, çevre, turizm, eğitim ve bilim öncelikli alanlar oldu. Aliyev, Azerbaycan'ı Asya ile Avrupa'nın kesişiminde yer alan ve Avrasya'yı birbirine bağlayan bir merkez olarak tanımladı; ulaştırma ve enerji iş birliğinin bölgesel güvenliği de güçlendirdiğini vurguladı.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev bir dizi yeni girişim önerdi: CICA bünyesinde krizler büyümeden devreye girecek bir "önleyici diplomasi" mekanizması; "Kuşak ve Yol", "Kuzey–Güney" ve Orta Koridor'u kapsayan bir CICA Ulaştırma Bağlantısallığı Stratejisi; yapay zekânın örgütün çalışmalarında yeni bir boyut olması ve bilişim alanındaki iş birliğinin güven artırıcı önlemler kataloğuna eklenmesi. Tokayev, Kazakistan, Azerbaycan ve Özbekistan arasındaki yeşil enerji stratejik ortaklık anlaşmasının Hazar Yeşil Enerji Koridoru'nun temelini attığını hatırlattı, BM ile bağlantılı bir Uluslararası Su Örgütü fikrini yineledi ve ortakları Astana Uluslararası Finans Merkezi'nin imkânlarından daha fazla yararlanmaya davet etti. Tokayev, CICA'nın tam teşekküllü bir uluslararası örgüte dönüşmesini de destekledi.

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Asya'da bir "güven altyapısı" kurulması çağrısında bulundu; yani çatışmaların önlenmesini ulaştırma, enerji, ticaret ve dijital alandaki ortak projelerle birleştirmek. Mirziyoyev, teknolojik güven ve yapay zekânın sorumlu kullanımı konusunda bir Asya girişimi ile bunun için CICA bünyesinde bir uzman platformu; su tasarrufu, yeşil enerji ve çevre izlemeye dayanan bir İklim Dayanıklılığı Ortaklığı önerdi. Gelecek yıl Özbekistan'da bir İnsani Gelişim Forumu düzenlemeyi ve 2028'e kadar bir CICA Eylem Planı hazırlanmasını teklif etti, üye devletleri gelecek yıl Taşkent'te yapılacak Bağlantısızlar Hareketi'nin 20. zirvesine davet etti. Azerbaycan'ın başkanlığının sürmesini ve Genel Sekreterlik için Azerbaycan'ın adayını destekledi. Mirziyoyev bir gün önce, 14 Ekim'de İlham Aliyev ile görüşmüş; iki ülke arasındaki ticaret hacminin bu yıl arttığını belirterek enerji, yatırım, inşaat, ulaştırma ve turizmdeki ortak projeleri ele almıştı.

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Azerbaycan'ın CICA'yı güçlendirmek için kapsamlı bir çalışma yürüttüğünü ve örgütün açık diyalog ile güvenin artırılması için önemli bir platform olduğunu söyledi. Caparov'a göre CICA, Asya'da sürdürülebilir kalkınmayı, yatırım çekmeyi ve sanayi iş birliğini desteklemeli; ulaştırma ve ekonomik bağları, enerji ve turizm iş birliğini genişletmeli, iklim değişikliği ve çevre korumada birlikte çalışmalı. "Dijitalleşme ekonomi için çok önemli, Kırgızistan da bu yönde ilerliyor" diyen Caparov, Orta Asya liderlerinin bölgede birçok sorunu birlikte çözdüğünü ve başka bölgelere de yardıma hazır olduklarını vurguladı; Azerbaycan'ın 2028'e kadar başkanlığını desteklediğini belirtti.

Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhamedov, Azerbaycan'ın başkanlığının CICA tarihinde özel bir yere sahip olduğunu belirterek İlham Aliyev'e zirvenin üst düzeyde düzenlenmesi için teşekkür etti. CICA'yı barışın pekiştirilmesi ve sürdürülebilir kalkınma için yararlı bir platform olarak nitelendirdi, bugünkü değişimler döneminde bölgesel iş birliğinin özel önem taşıdığını söyledi. Yapay zekânın ekonomik kalkınma için geniş imkânlar sunduğunu, ancak sorumlu bir yaklaşım gerektirdiğini belirten Berdimuhamedov, bunun iş birliği ve karşılıklı güvenle mümkün olduğunu ifade etti.

Türkiye'yi zirvede Dışişleri Bakanı Hakan Fidan temsil etti. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Hakan Fidan'ı kabul etti; görüşmede Azerbaycan–Türkiye ilişkilerinin güncel durumu ele alındı. Fidan zirve kapsamında Çin Dışişleri Bakanı Vang Yi ve Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile de görüştü. Türk devletlerinin liderleri iki hafta sonra yeniden bir araya gelecek: 29–30 Ekim'de Ankara'da Türk Devletleri Teşkilatı'nın 13. Zirvesi yapılacak.