Hazar Kağanlığı (650–969)

Hazarlar, Göktürk Kağanlığı'nın batı kolundan ayrılarak VII. yüzyılın ortalarında kendi devletlerini kurdu. Kağanlığın toprakları Kuzey Kafkasya'dan İtil boyuna, Kırım'dan Aral bozkırlarına kadar uzanıyordu. Başkent, İtil'in ağzındaki İtil şehriydi.

Hazarlar Kafkas geçitlerinde Arap ordularının kuzeye ilerleyişini durdurdu ve Bizans'la ittifak kurdu. Kağanlık Doğu ile Batı'yı, İskandinavya ile Bağdat'ı bağlayan ticaret yollarının üzerindeydi; İtil'de Müslüman, Hristiyan, Yahudi ve putperest topluluklar yan yana yaşıyor, her birinin kendi hâkimi bulunuyordu. Yönetici zümre VIII–IX. yüzyıllarda Yahudiliği benimsemişti.

965–969 yıllarında Kiev knezi Svyatoslav'ın seferleri İtil'i yıktı ve kağanlık tarih sahnesinden çekildi. Ancak Hazarların adı yaşadı: Türkçede ve Azerbaycancada Kaspiyen bugün de "Hazar Denizi" olarak anılır.