Türk tarihi
Tonyukuk yazıtı (y. 720)
Tola Irmağı'nın yukarısında iki taş, 62 satır: bilge vezir Tonyukuk devletin nasıl yeniden kurulduğunu birinci ağızdan anlatır.

Tonyukuk yazıtı Ulanbatur'un doğusunda, Bayn Tsokto denen yerde iki taş üzerine yazılmıştır. Orhun anıtlarının en eskisidir ve yaklaşık 720'de, Tonyukuk hayattayken dikilmiştir. Yazıt 1897'de Yelizaveta Klements tarafından bulundu. Öbür yazıtlardan farklı olarak burada kağan değil, vezir kendisini anlatır: "Ben, Bilge Tonyukuk, Çin ilinde yetiştim."
Tonyukuk, İlteriş Kağan'ın yanında Türkleri Çin hâkimiyetinden nasıl kurtardıklarını, Altay dağlarını karlı geçitten aşarak Kırgızlara ve Türgişlere karşı seferleri anlatır. En ünlü satırlarından biri birliğin gücü üzerinedir: "İnceyi delmek kolaymış, ince olanı koparmak kolay. İnce kalınlaşırsa delmek zor, ince yoğunlaşırsa koparmak zor." Yazıt şu sözle biter: "Türk halkının kağanı olmasaydı, ben olmasaydım, il de halk da yok olacaktı."
Kaynaklar
Güncellendi: 18 Kasım 2026

















