Azərbaycan Respublikası

Azərbaycan Respublikası Cənubi Qafqazın şərqində, Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşir. Sahəsi 86,6 min kvadrat kilometr, əhalisi 1 yanvar 2026-cı il tarixinə 10 262 351 nəfərdir. Paytaxtı Bakı, dövlət dili Azərbaycan dili, pul vahidi manatdır. Tərkibində Naxçıvan Muxtar Respublikası var.

Tarix

Bu torpaqlarda qədim dövrlərdən Manna, Atropatena və Qafqaz Albaniyası kimi dövlətlər, orta əsrlərdə Şirvanşahlar, Atabəylər, Qaraqoyunlu, Ağqoyunlu və Səfəvilər dövlətləri mövcud olub. XVIII əsrdə ölkə xanlıqlara bölündü, XIX əsrin əvvəllərində şimal torpaqları Rusiya imperiyasının tərkibinə qatıldı.

28 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan edildi — müsəlman Şərqində ilk demokratik respublika. Cümhuriyyət 1920-ci ilin aprelində sovet işğalı ilə süqut etdi. 18 oktyabr 1991-ci ildə Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdi, 1995-ci ildə müstəqil dövlətin ilk Konstitusiyası qəbul olundu.

Qarabağ və ətraf rayonlar 30 ilə yaxın Ermənistanın işğalı altında qaldı. 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsi, 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən lokal antiterror tədbirləri nəticəsində ölkənin bütün ərazisində suverenlik bərpa olundu.

Coğrafiya

Ölkənin şimalında Böyük Qafqaz, qərbində Kiçik Qafqaz dağları, mərkəzində Kür-Araz ovalığı uzanır. Ən yüksək zirvəsi Bazardüzüdür (4466 m). Azərbaycan mənbələrinə görə, dünyadakı 11 iqlim tipindən 9-u ölkə ərazisində müşahidə olunur — subtropik Lənkərandan qarlı dağ zirvələrinə qədər.

Dövlət quruluşu

Azərbaycan prezident respublikasıdır. Qanunverici hakimiyyəti Milli Məclis həyata keçirir. Ölkə dünyəvi dövlətdir, əhalinin böyük əksəriyyəti müsəlmandır. Azərbaycan Türk Dövlətləri Təşkilatının təsisçilərindən biridir və 2025-ci ilin oktyabrından təşkilata sədrlik edir.

İqtisadiyyat

Ölkə iqtisadiyyatının əsasını neft və qaz təşkil edir. Bibiheybətdə 1846-cı ildə qazılmış quyu dünyada sənaye üsulu ilə qazılan ilk neft quyularından sayılır. Bu gün "Azəri-Çıraq-Günəşli" neft və "Şahdəniz" qaz yataqlarının məhsulu Bakı–Tbilisi–Ceyhan kəməri və Cənub Qaz Dəhlizi ilə Avropaya çatdırılır. Fındıq, pambıq, üzüm, nar istehsalı, kimya sənayesi və turizm də mühüm sahələrdir.