İbn Fədlanın İdil Bulqarına elçiliyi (921-922)

İdil Bulqar hökmdarı Almış Bağdada məktub göndərib xəlifə əl-Müqtədirdən İslamı öyrədəcək din alimləri, məscid və qala tikəcək ustalar istədi. Bulqarlar o zaman Xəzər xaqanlığından asılı idi və Almış xəlifəyə yaxınlaşmaqla bu asılılıqdan qurtulmaq istəyirdi.

921-ci il iyunun 21-də elçilik Bağdaddan yola düşdü. Ona xəlifə sarayından Susən ər-Rəssi başçılıq edirdi, faqih Əhməd ibn Fədlan isə katib idi. Elçilik İran, Buxara və Xarəzm üzərindən, qışda Ustyurt düzünü keçib Oğuz torpaqlarından, sonra Peçeneq və Başqırd yurdlarından keçərək 922-ci il mayın 12-də Bulqar hökmdarının düşərgəsinə çatdı.

İbn Fədlanın "Risalə"si X əsr türk xalqlarının həyatı haqqında ən dəyərli mənbələrdəndir. O, Oğuz bəylərinin məclislərini, oğuz qadınlarının üzlərini örtmədiyini, köç və dəfn adətlərini, Bulqarların qısa yay gecələrini və Volqada ticarət edən "Rus" tacirlərini görən gözlə təsvir edib. Tatarıstanda 922-ci il İdil Bulqarın İslamı rəsmən qəbul etdiyi il kimi qeyd olunur.