Küçük Qaynarca müqaviləsi (1774)

1768-ci ildə başlayan Osmanlı-Rusiya müharibəsində Osmanlı quruda və dənizdə, o cümlədən 1770-ci ildə Çeşmə körfəzində ağır məğlubiyyətlər yaşadı. 1774-cü ilin iyununda Kozluca yaxınlığındakı məğlubiyyətdən sonra sədrəzəm Muhsinzadə Mehmed Paşa sülh istədi.

Müqavilə 21 iyul 1774-cü ildə Dunaydan cənubda, Küçük Qaynarca kəndində (bugünkü Bolqarıstanda Kaynardja) feldmarşal Rumyantsevin düşərgəsində imzalandı. Krım xanlığı Osmanlıdan ayrılıb müstəqil elan edildi, sultan yalnız xəlifə kimi Krım müsəlmanlarının dini başçısı olaraq qaldı. Kerç, Yenikale və Kinburn Rusiyaya keçdi, rus ticarət gəmiləri Boğazlardan keçmək hüququ aldı, Rusiya İstanbulda pravoslav kilsəsi tikmək və Osmanlıdakı pravoslavların himayəçisi kimi çıxış etmək imkanı qazandı. Osmanlı 4,5 milyon rubl təzminat ödəməli oldu.

Küçük Qaynarca Osmanlı tarixində dönüş nöqtəsi sayılır: ilk dəfə müsəlman əhalisi çox olan bir ölkə, Krım, Osmanlı hakimiyyətindən çıxdı. 1783-cü ildə II Yekaterina Krımı Rusiyaya birləşdirdi və üç yarım əsrlik Krım xanlığı tarixə qovuşdu. Sultanın xəlifəlik titulu da beynəlxalq müqavilədə ilk dəfə bu sənəddə xatırlanır.