Qırğız Respublikası

Qırğız Respublikasının sahəsi 199 951 kvadrat kilometrdir. Şimalda Qazaxıstan, qərbdə Özbəkistan, cənubda Tacikistan, şərqdə Çinlə həmsərhəddir. Milli Statistika Komitəsinə görə 1 fevral 2026-cı il tarixinə əhali 7 413 600 nəfərdir. Paytaxt və ən böyük şəhər Bişkekdir. Dövlət dili qırğız dili, rəsmi dil isə həm də rus dilidir; pul vahidi somdur.

Tarix

Qırğızların adı türk yazılı abidələrində çəkilir. Yenisey qırğızları 840-cı ildə Uyğur xaqanlığını məğlub etdilər. Sonralar indiki Qırğızıstan torpaqlarında Qaraxanlılar dövləti yarandı, onun paytaxtlarından biri Balasaqun idi. Monqol, Cunqar və Kokand hakimiyyətindən sonra bölgə 1876-cı ildə Rusiya imperiyasının tərkibinə qatıldı.

1916-cı il üsyanının yatırılması və Çinə kütləvi qaçqınlıq (Ürkün) qırğız xalqına ağır itkilər verdi. Sovet dövründə 1936-cı ildə Qırğızıstan SSR yaradıldı. 31 avqust 1991-ci ildə Qırğızıstan müstəqilliyini elan etdi.

Coğrafiya

Ölkənin təxminən 90 faizi dəniz səviyyəsindən 1500 metrdən yüksəkdə yerləşir. Orta hündürlük 2750 metrdir. Ən yüksək nöqtə Çinlə sərhəddəki Cenqiş Çokusu (Pobeda) zirvəsidir (7439 m). Dağlar arasındakı İssık-Göl dünyanın ən böyük dağ göllərindəndir. Narın çayı ölkənin əsas su və enerji mənbəyidir.

Dövlət quruluşu və iqtisadiyyat

Qırğızıstan 2021-ci il konstitusiyasına görə prezident respublikasıdır. Parlamentin adı Joqorku Keneşdir. Ölkə Türk Dövlətləri Təşkilatının təsisçilərindəndir. 1998-ci ildə MDB ölkələri arasında Ümumdünya Ticarət Təşkilatına ilk üzv olub. İqtisadiyyatın əsas sahələri qızıl hasilatı, su elektrik enerjisi, kənd təsərrüfatı və turizmdir.