Qazaxıstan Respublikası

Qazaxıstan Respublikasının sahəsi 2,72 milyon kvadrat kilometrdir — ölçüsünə görə dünyada doqquzuncu ölkədir. Qərbdə Xəzər dənizinə, şərqdə Altay dağlarına çatır; Rusiya, Çin, Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistanla həmsərhəddir. Milli Statistika Bürosuna görə 1 yanvar 2026-cı il tarixinə əhali 20 495 975 nəfərdir. Paytaxt Astana, ən böyük şəhər Almatıdır; dövlət dili qazax dili, pul vahidi təngədir.

Tarix

Bu çöllər Sak, Hun, Göytürk, Qarluq, Qıpçaq və Qızıl Orda kimi dövlətlərin yurdu olub. 1465-ci ildə Kerey və Canıbəy xanlar Qazax xanlığını qurdular. XVIII–XIX əsrlərdə qazax torpaqları tədricən Rusiya imperiyasının tərkibinə qatıldı; 1917–1920-ci illərdə Alaş Orda muxtariyyəti yaşadı.

Sovet dövründə 1930-cu illərin aclığı (Aşarşılıq) qazax xalqına ağır itkilər verdi, Semipalatinsk poliqonunda 40 il nüvə sınaqları aparıldı. 16 dekabr 1991-ci ildə Qazaxıstan müstəqilliyini elan etdi. 1997-ci ildə paytaxt Almatıdan Astanaya köçürüldü.

Coğrafiya

Ölkənin böyük hissəsini çöllər və səhralar tutur; cənub-şərqdə Tyan-Şan və Cunqar Alatausu, şərqdə Altay dağları ucalır. Ən yüksək nöqtə Xan Tenqri zirvəsidir (7010 m). Balxaş, Zaysan, Xəzər və Aral sahilləri ölkənin su xəritəsini təşkil edir.

Dövlət quruluşu və iqtisadiyyat

Qazaxıstan prezident respublikasıdır; parlament Məclis və Senatdan ibarətdir. Ölkə Türk Dövlətləri Təşkilatının təsisçilərindəndir; Beynəlxalq Türk Akademiyası Astanada yerləşir. İqtisadiyyatın əsasını neft, qaz, uran, metallar və taxıl təşkil edir: Qazaxıstan dünyada uranın ən böyük istehsalçısıdır, Tengiz və Kaşağan yataqlarından neft çıxarılır.