Rusiya müsəlmanlarının I qurultayı (1905)

1905-ci il inqilabı Rusiya imperiyasındakı türk-müsəlman xalqlarına ilk dəfə açıq siyasi fəaliyyət imkanı verdi. Tatar, Azərbaycan və Krım ziyalıları ümumi qurultay çağırmağa qərar verdilər və onu hakimiyyətin diqqətini çəkməmək üçün avqustdakı Nijni Novqorod yarmarkası ilə eyni vaxta saldılar.

Hakimiyyət yığıncağa icazə vermədiyi üçün qurultay 15 avqust 1905-ci ildə Oka çayında "Qustav Struve" gəmisində keçirildi. İştirakçılar arasında İsmayıl bəy Qaspıralı, Əlimərdan bəy Topçubaşov, Yusuf Akçura, Əbdürrəşid İbrahimov var idi. Qurultay Rusiya müsəlmanlarının birliyi "İttifaqi-Müslimin"i yaratmaq qərarına gəldi.

1906-cı ildə Peterburqda və Nijni Novqorodda daha iki qurultay keçirildi, İttifaq siyasi partiya kimi formalaşdı və Dövlət Dumasında müsəlman fraksiyası yarandı. Bu qurultaylar İdil-Uraldan Qafqaza və Türküstana qədər türk xalqlarının ziyalılarını ilk dəfə bir masa arxasında topladı.