Aslandüz və Gəncə döyüşləri (1812, 1826)

XIX əsrin əvvəlində Rusiya imperiyası Cənubi Qafqazda Azərbaycan xanlıqlarını bir-bir tuturdu, Qacar dövləti isə bu torpaqları qorumağa çalışırdı. 1804-1813-cü illər müharibəsində Qacar ordusuna vəliəhd Abbas Mirzə başçılıq edirdi. 31 oktyabr - 1 noyabr 1812-ci ildə general Kotlyarevski Araz sahilindəki Aslandüz keçidində Qacar düşərgəsinə gecə qəfil hücum etdi və Abbas Mirzənin ordusu ağır məğlub oldu.

1813-cü ilin əvvəlində ruslar Lənkəranı da aldılar və həmin il Gülüstan müqaviləsi bağlandı: Qarabağ, Gəncə, Şirvan, Şəki, Quba, Bakı və Talış xanlıqları Rusiyaya keçdi. 1826-cı ildə Abbas Mirzə yeni müharibəyə başladı və əvvəl itirilən torpaqların bir hissəsini geri aldı. Amma 25 sentyabr 1826-cı ildə general Paskeviç Gəncə yaxınlığında onun ordusunu məğlub etdi və Qacar qoşunları Arazın o tayına çəkildi.

Müharibə 1828-ci ildə Türkmənçay müqaviləsi ilə bitdi: İrəvan və Naxçıvan xanlıqları da Rusiyaya keçdi, Araz çayı iki dövlət arasında sərhəd oldu. Beləcə Azərbaycan xalqı iki yerə bölündü. Bu iki döyüş Azərbaycan tarixinin ən acı dönüş nöqtələrindəndir.