ATarixMüstəqil dövlətlər
Aştarxanilər (Canilər) dövləti (1599-1747)
Həştərxandan gələn Çingiz nəslindən bir sülalənin Buxarada qurduğu, Registanın Şirdar və Tillakari mədrəsələrini ucaldan dövlət.
Sülalənin kökü Həştərxan (Aştarxan) xanlarına gedir. 1556-cı ildə Rusiya Həştərxanı tutandan sonra bu nəslin bir qismi Buxaraya köçdü və Şeybanilərlə qohum oldu. Şeybanilərin sonuncu xanından sonra, 1599-cu ildə hakimiyyəti Canı Məhəmmədin oğulları ələ aldı. Ona görə sülalə həm Aştarxanilər, həm də Canilər adlanır.
Ən uzun və sakit hakimiyyət İmamqulu xana (1611-1642) məxsusdur. Bu dövrdə Səmərqənd hakimi Yalanqtuş Bahadır Registan meydanında Şirdar (1619-1636) və Tillakari (1646-1660) mədrəsələrini tikdirdi. Hər ikisi bu gün Səmərqəndin simvoludur.
XVIII əsrdə mərkəzi hakimiyyət zəiflədi, əmirlər və boy başçıları güclənirdi. 1740-cı ildə İran hökmdarı Nadir şah Buxaranı özünə tabe etdi. 1747-ci ildə sonuncu real hökmdar Əbülfeyz xan öldürüldü və hakimiyyət Manqıt boyundan olan atalıqlara keçdi. Bundan sonra da bir neçə Cani adda xan sayılırdı.
Mənbələr
Yenilənib: 10 noyabr 2026