Birinci Göytürk xaqanlığı (552-630)

552-ci ildə Aşina boyundan olan Bumın xaqan Jujan (Rouran) xaqanlığını məğlub edərək yeni dövlət qurdu. Dövlətin adı, Türk, sonralar bütün türk xalqlarının ümumi adına çevrildi. Siyasi mərkəz Monqolustandakı Ötükən yaylası və Orxon vadisi idi.

Bumının oğlu Muğan xaqan (553-572) dövləti şərqdə Mancuriyaya qədər genişləndirdi. Bumının qardaşı İstəmi yabğu isə qərb qanadını idarə edirdi: Sasani İranı ilə birlikdə Eftalitləri məğlub etdi və sərhədi Xəzər dənizinə çatdırdı. 568-ci ildə İstəminin elçisi Maniax Konstantinopola getdi və Bizansla ittifaq quruldu. Böyük İpək yolunun xeyli hissəsi xaqanlığın nəzarətində idi.

582-603-cü illərin daxili müharibələrindən sonra dövlət Şərq və Qərb xaqanlıqlarına bölündü. 630-cu ildə Tan imperatoru Taysunun ordusu Şərqi Göytürk xaqanı İllig xaqanı əsir aldı. Bundan sonra 50 il türk boyları Tan sülaləsinin hakimiyyəti altında yaşadı. Kül Tigin abidəsi bu dövrü türk bəylərinin öz titullarını unudub yad titullar götürdüyü acı illər kimi xatırlayır.