Güləş

Güləşdə iki idmançı rəqibi yıxmağa, kürəyini xalçaya yapışdırmağa və ya fəndlərlə xal toplamağa çalışır. Olimpiya proqramında iki üslub var: yunan-Roma güləşində yalnız belədən yuxarı tutmaq olar, sərbəst güləşdə isə ayaqlardan da tutmaq və ayaqla fənd işlətmək mümkündür.

Tarixi

Güləş bəşəriyyətin ən qədim idmanlarından biridir: e.ə. 708-ci ildə qədim Olimpiya Oyunlarına daxil edilmişdi. Müasir Olimpiadalarda yunan-Roma güləşi 1896-cı ildən, sərbəst güləş 1904-cü ildən, qadın güləşi isə 2004-cü ildən keçirilir. Beynəlxalq federasiya — "United World Wrestling" (UWW) 1912-ci ildə yaranıb.

Türk xalqlarının hər birinin öz güləş ənənəsi var: türklərin yağlı güləşi və Kırkpınar, azərbaycanlıların zorxana pəhləvanlığı, özbəklərin kuraşı, qazaxların küresi, qırğızların alışı, tatar və başqırdların köräşi, tuvalıların xüreşi. Kırkpınar yağlı güləş festivalı dünyanın fasiləsiz keçirilən ən qədim idman yarışlarından sayılır və UNESCO-nun siyahısındadır.

Böyük yarışlar

Olimpiya Oyunları, Dünya və Avropa çempionatları, Asiya Oyunları, Dünya Köçəri Oyunları (milli güləş növləri).

Türk dünyasında güləş

Türkiyə Olimpiya qızıllarının böyük hissəsini güləşdə qazanıb: Yaşar Doğu (1948), Həmit Kaplan (1956), Həmzə Yerlikaya (1996, 2000), Taha Akgül (2016) və başqaları. Azərbaycanda Namiq Abdullayev (2000), Fərid Mansurov (2004), Toğrul Əsgərov və Şərif Şərifov (2012) Olimpiya çempionu olub.

Qazax Jaksılık Uşkempirov 1980-ci ildə yunan-Roma güləşində Olimpiya çempionu oldu. Saxa (Yakut) pəhləvanları Roman Dmitriyev (1972) və Pavel Pinigin (1976) sərbəst güləşdə Olimpiya qızılı qazandı. Qırğızıstanlı Akjol Maxmudov 2020 Tokio Olimpiadasında gümüş qazandı, 2022 və 2023-cü illərdə isə yunan-Roma güləşində ölkəsinin ilk dünya çempionu oldu. Macar Tamaş Lörins 2020 Tokio Olimpiadasında yunan-Roma güləşində Olimpiya çempionu oldu.

Məşhur türk pəhləvanları

Yaşar Doğu, Həmit Kaplan, Həmzə Yerlikaya, Taha Akgül, Rıza Kayaalp, Namiq Abdullayev, Fərid Mansurov, Toğrul Əsgərov, Şərif Şərifov, Akjol Maxmudov, Aysuluu Tınıbekova, Meerim Jumanazarova, Yasəmin Adar.