Çağatay ulusu (1225-1370)

Çingiz xan ölümündən əvvəl imperiyanı oğulları arasında bölüşdürdü. İkinci oğlu Çağataya Yeddisu (Semireçye), Şərqi Türküstan və Maveraünnəhr düşdü. Ulusun ilk mərkəzi İli çayı vadisindəki Almalıq şəhəri idi.

Hakim sülalə monqol idi, amma ölkənin əhalisi əsasən türk boylarından ibarət idi və sülalə tez türkləşdi. Kəbək xan (1318-1326) mərkəzi Maveraünnəhrə köçürdü, Qarşı şəhərində saray tikdirdi və pul islahatı keçirdi: onun adı ilə zərb olunan gümüş pullar uzun müddət "kəbəki" adlandı. Tərmaşirin xan (1331-1334) İslamı qəbul etdi.

XIV əsrin ortalarında ulus iki yerə bölündü. Şərqdə Moğolustan xanlığı yarandı, qərbdə, Maveraünnəhrdə isə hakimiyyət türk əmirlərinin əlinə keçdi. 1370-ci ildə onlardan biri, Əmir Teymur, bölgənin hakimi oldu. Teymurilər dövründə Nəvai və Baburun yazdığı ədəbi dil də Çağatay türkcəsi adı ilə tanınır.