Hunların Çindəki dövlətləri (304-431)

Mənşə barədə qeyd: Hunların (Xiongnu) dilinin türk dili olub-olmadığı elmdə hələ mübahisəlidir, türk tarixçiliyi onları türklərin əcdadları sırasına qoyur. 48-ci ildə Böyük Hun dövləti şimal və cənub qollarına bölündü. Cənubi Hunlar Çin sərhədinə köçdülər, 216-cı ildə isə Tsao Tsao onları beş bölüyə ayırıb indiki Şansi əyalətində yerləşdirdi.

304-cü ildə Hun şanyularının nəslindən olan Liu Yuan özünü hökmdar elan etdi və Han dövlətini qurdu. Onun varisləri 311-ci ildə Loyanı, 316-cı ildə Çanğanı aldılar və Qərbi Szin sülaləsinə son qoydular. 319-cu ildə Liu Yao dövlətin adını Çjao etdi və nəslini birbaşa Mete xana bağladı. Han-Çjao 329-cu ildə süqut etdi.

407-ci ildə Hunların Tiefu qolundan olan Helyan Bobo Ordos çölündə Sya dövlətini qurdu. Onun tikdirdiyi paytaxt Tunvançen "on minləri idarə edən şəhər" adlanırdı və ağ divarları ilə məşhur idi. Sya dövləti 431-ci ildə dağıldı, Tunvançenin xarabalıqları isə bu gün də Şensi əyalətində durur.