Turkic Atlas

← Ensiklopediyaya qayıt

Dil

Kaşğarinin Divanı və türk ləhcələri

Mahmud Kaşğarinin 1070-ci illərdə yazdığı "Divanü lüğat-it-türk": türk dillərinin ilk lüğəti, oğuz, qıpçaq və başqa ləhcələrin müqayisəsi və türk dünyasının xəritəsi.

Mahmud Kaşğarinin xəritəsi: çiğillərin yurdu İssıkkul ətrafında göstərilib
Mahmud al-Kashgari / Wikimedia Commons · Public domain

Qaraxanlı nəslindən olan Mahmud Kaşğari 1072-1077-ci illərdə Bağdadda ərəblərə türk dilini öyrətmək üçün böyük lüğət yazdı və onu Abbasi xəlifəsinə təqdim etdi. Kitabda 7 mindən çox türk sözü ərəbcə izah olunur, sözlərlə yanaşı atalar sözləri, şeirlər və adətlər haqqında məlumat verilir. Kaşğari türk ellərini öz gözü ilə gəzdiyini yazır.

Kaşğari ləhcələri müqayisə edir: oğuzların və qıpçaqların danışığında söz başındakı "y" səsinin "c"yə keçdiyini, oğuzların bəzi sözləri fərqli dediyini qeyd edir və ən "saf" türkcəni xaqaniyyə türklərinin dili sayır. Kitabdakı dairəvi xəritədə Balasaqun mərkəzdə, türk elləri ətrafda göstərilib. Əsərin bizə yeganə əlyazması 1266-cı ildə köçürülmüş nüsxədir, 1910-cu illərdə İstanbulda Əli Əmiri tərəfindən tapılıb.

Mənbələr

  1. Wikipedia
  2. Wikipedia
  3. Wikipedia

Yenilənib: 18 noyabr 2026

Əlaqəli yazılar

Bu yazını paylaş