Özbəkistan Respublikası

Özbəkistanın sahəsi təxminən 448 900 kvadrat kilometrdir. Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Əfqanıstanla həmsərhəddir — Orta Asiyanın digər dörd ölkəsinin hamısı ilə sərhədi olan yeganə dövlətdir. Lixtenşteynlə birlikdə dünyanın "iki dəfə dənizə çıxışı olmayan" iki ölkəsindən biridir. Milli Statistika Komitəsinə görə 1 yanvar 2026-cı il tarixinə əhali 38 236 704 nəfərdir. Paytaxt Daşkənd, dövlət dili özbək dili, pul vahidi somdur.

Tarix

Bu torpaqlar qədim Soqdiana, Xarəzm və Baktriyanın yurdu olub. Səmərqənd, Buxara və Xivə İpək yolunun ən varlı şəhərləri idi. Samanilər və Qaraxanlılardan sonra Monqol istilası gəldi. 1370-ci ildə Əmir Teymur Səmərqənddə böyük imperiya qurdu. Sonra Buxara, Xivə və Kokand xanlıqları yarandı.

XIX əsrin ikinci yarısında bölgə Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olundu. XX əsrin əvvəlində ziyalı-cədidçilər maarif hərəkatı başlatdılar. 1924-cü ildə Özbəkistan SSR yaradıldı. 31 avqust 1991-ci ildə Özbəkistan müstəqilliyini elan etdi. Müstəqillik Günü 1 sentyabrda qeyd olunur.

Coğrafiya

Ölkənin böyük hissəsini Qızılqum səhrası və düzənliklər tutur. Şərqdə Tyan-Şan və Pamir-Alay dağları, sıx məskunlaşmış Fərqanə vadisi yerləşir. Ən yüksək nöqtə Həzrəti Sultan zirvəsidir (4643 m). Amudərya və Sırdərya ölkənin əsas çaylarıdır. Şimal-qərbdə Qaraqalpaqstan Muxtar Respublikası yerləşir.

Dövlət quruluşu və iqtisadiyyat

Özbəkistan prezident respublikasıdır, parlamenti Oliy Məclisdir. 2023-cü ildə referendumla yeni konstitusiya qəbul edilib. Ölkə Türk Dövlətləri Təşkilatının üzvüdür. İqtisadiyyatın əsasını təbii qaz, qızıl, mis, uran, pambıq, meyvə-tərəvəz və toxuculuq təşkil edir. Turizm sürətlə inkişaf edir.