ATarixMüstəqil dövlətlər
Töləslər (Tiele)
Çin mənbələrinin "Tiele" adlandırdığı geniş türk boyları birliyi: uyğurlar, bayırkular, tonqralar və başqaları bu birlikdən çıxıb.

Çin salnamələri Monqolustandan Xəzər dənizinə qədər uzanan çöldə yaşayan bir çox türk boyunu ümumi "Tiele" adı ilə adlandırır; daha əvvəlki mənbələr onları "Qaoçe", yəni "hündür arabalılar" kimi tanıyırdı. Bu boylar arasında uyğurlar, seyanto (sir-tarduş), bayırkular, tonqralar, puqu (buqu) və başqaları var idi. Bəzi alimlər Tiele adını Göytürk kitabələrindəki "Töləs" adı ilə əlaqələndirir.
"Çjou şu" salnaməsinə görə, 546-cı ildə töləslər Jujan xaqanlığına hücuma hazırlaşarkən Bumin onların qarşısını kəsdi və 50 mindən çox ailəni özünə tabe etdi. Bu qələbə aşinaların gücünü artırdı və 552-ci ildə Göytürk xaqanlığının qurulmasına yol açdı. Sonrakı əsrlərdə töləs boyları gah göytürklərə tabe oldu, gah da onlara qarşı üsyan etdi; 744-cü ildə onların içindən çıxan uyğurlar öz xaqanlığını qurdu.
Mənbələr
Yenilənib: 17 noyabr 2026

















