Turkic Atlas

← Ensiklopediyaya qayıt

ATarixMüstəqil dövlətlər

Uyğur xaqanlığı (744–840)

Göytürklərin varisi: şəhərlər salan, öz yazısını yaradan və türk mədəniyyətini köçəri həyatdan oturaq həyata keçirən xaqanlıq.

Yenisey qırğızları və Qırğız xaqanlığı
8th century Manichean painter / Wikimedia Commons · Public domain

744-cü ildə uyğur, basmıl və karluk boyları İkinci Göytürk xaqanlığına son qoydular və Kutluq Bilgə Kül xaqan Uyğur xaqanlığını elan etdi. Mərkəz yenə Orxon vadisi idi; burada paytaxt Ordu-Balıq (Qarabalqasun) salındı — çöldə qurulmuş ilk böyük türk şəhərlərindən biri.

Uyğurlar Tan Çininə daxili üsyanı yatırmaqda kömək etdilər və bunun müqabilində İpək yolu ticarətindən böyük gəlir əldə etdilər. 762-ci ildə Bögü xaqan maniheyliyi dövlət dini kimi qəbul etdi. Soğd əlifbası əsasında yaradılan uyğur yazısı əsrlər boyu işləndi və sonralar monqol və mancur əlifbalarının əsasına çevrildi.

840-cı ildə Yenisey qırğızları Ordu-Balığı aldılar və xaqanlıq dağıldı. Uyğurlar cənuba və qərbə köçərək Qançjou və Turfan (Koço) uyğur dövlətlərini qurdular; bu dövlətlər buddist və manihey sənətinin, kitab mədəniyyətinin parlaq mərkəzlərinə çevrildi.

Mənbələr

  1. Wikipedia
  2. Wikipedia

Yenilənib: 11 oktyabr 2026

Əlaqəli yazılar

Bu yazını paylaş