Türkmənçay müqaviləsi (1828)

1826-cı ildə Abbas Mirzə Gülüstanda itirilmiş torpaqları qaytarmaq üçün müharibəyə başladı və ilk aylarda uğurlar qazandı. Amma Gəncə yaxınlığındakı məğlubiyyətdən sonra general Paskeviçin başçılıq etdiyi rus ordusu İrəvanı və Naxçıvanı aldı, 1827-ci ilin oktyabrında isə Təbrizə girdi.

Müqavilə 22 fevral 1828-ci ildə Təbriz-Tehran yolu üstündəki Türkmənçay kəndində imzalandı. Qacarlar adından vəliəhd Abbas Mirzə və Asəfüddövlə, Rusiya adından Paskeviç imza atdı. İrəvan və Naxçıvan xanlıqları, Talış xanlığının qalan hissəsi Rusiyaya keçdi, sərhəd Araz çayı boyunca çəkildi. Qacarlar 20 milyon gümüş rubl təzminat ödəməli oldu, rus tacirlərinə və konsullarına geniş imtiyazlar verildi.

Türkmənçay ilə Azərbaycan xalqı Araz çayının iki tayında iki dövlət arasında bölündü; Quzey və Güney Azərbaycan anlayışları bu bölgüdən yaranıb. Müqavilənin 15-ci maddəsi əhalinin köçməsinə icazə verdi və sonrakı illərdə İran və Osmanlı torpaqlarından İrəvan, Naxçıvan və Qarabağ bölgələrinə ermənilər köçürüldü.