ATarixMüstəqil dövlətlər
Türküstan (Kokand) muxtariyyətinin elanı (1917)
Kokandda toplanan Türküstan müsəlmanlarının qurultayı ilə elan edilən muxtar hökumət: Orta Asiyada xalqın seçdiyi ilk milli hökumət təcrübəsi.
1917-ci ilin noyabrında Daşkənddə hakimiyyəti ələ alan Daşkənd Soveti yerli müsəlman əhalinin nümayəndələrini rəhbərliyə buraxmadı. Buna cavab olaraq Türküstan ziyalıları Kokandda fövqəladə qurultay çağırdılar.
Kokandda toplanan Fövqəladə Ümumtürküstan Müsəlman Qurultayı 27 noyabr 1917-ci ildə Türküstanın Rusiya federasiyası daxilində muxtar olduğunu elan etdi. Qurultay 12 nəfərlik Müvəqqəti Şura və daha geniş Xalq Məclisi seçdi; Məclisdə yerlərin bir hissəsi Türküstanda yaşayan başqa xalqlara ayrılmışdı. Hökumətə əvvəl Məhəmmədcan Tınışbayev, sonra Mustafa Çokay başçılıq etdi.
Muxtariyyətin vergi toplamaq və ordu qurmaq imkanı yox idi. 1918-ci ilin fevralında Daşkənd Soveti Kokanda qoşun göndərdi, şəhər ağır dağıntıya uğradı, çox insan həlak oldu və 22 fevral 1918-ci ildə muxtariyyət süqut etdi. Kokand muxtariyyəti Orta Asiyada demokratik milli idarəçiliyin ilk təcrübəsi kimi xatırlanır.
Mənbələr
Yenilənib: 12 noyabr 2026