Bakıda AQEM zirvəsi: "Bakı Bəyannaməsi" qəbul olundu, türk liderləri süni intellekt, Orta Dəhliz və yaşıl enerji təkliflərini irəli sürdü

Oktyabrın 15-də Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci Zirvə Toplantısı keçirildi. "Daha güclü AQEM: Asiyada əlaqəlilik, rəqəmsallaşma və davamlı inkişaf" mövzusunda keçən zirvədə "Bakı Bəyannaməsi" qəbul olundu, Laos təşkilata yeni üzv kimi qəbul edildi, Azərbaycanın sədrliyi isə üzv dövlətlərin dəstəyi ilə daha iki il — 2028-ci ilədək uzadıldı. Zirvədə türk dövlətlərindən Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Türkmənistanın prezidentləri, Türkiyədən isə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın adından Xarici İşlər naziri Hakan Fidan iştirak etdi.

Ev sahibi və sədr kimi zirvəni açan Prezident İlham Əliyev üzv dövlətlərə sədrliyə verdikləri yekdil dəstəyə görə təşəkkür etdi. O bildirdi ki, son iki ildə AQEM institusional və hüquqi baxımdan güclənib, üzvlərinin sayı artıb. Sədrlik dövründə nəqliyyat, əlaqəlilik, rəqəmsallaşma, ətraf mühit, turizm, təhsil və elm prioritet olub. Prezident Azərbaycanı Asiya ilə Avropanın kəsişməsində yerləşən, Avrasiyanı birləşdirən mərkəz kimi təqdim etdi və nəqliyyat-enerji əməkdaşlığının regional təhlükəsizliyi də gücləndirdiyini vurğuladı.

Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev bir neçə yeni təşəbbüs irəli sürdü: AQEM daxilində böhranlar böyümədən işə düşən "preventiv diplomatiya" mexanizmi; "Bir kəmər, bir yol", "Şimal–Cənub" və Orta Dəhlizi əhatə edən AQEM-in Nəqliyyat əlaqəliliyi strategiyası; süni intellektin təşkilatın işində yeni istiqamətə çevrilməsi və İT sahəsində əməkdaşlığın etimad tədbirləri kataloquna daxil edilməsi. O, Qazaxıstan, Azərbaycan və Özbəkistanın yaşıl enerji üzrə strateji tərəfdaşlıq sazişini xatırladaraq bunun Xəzər Yaşıl Enerji Dəhlizinin əsasını qoyduğunu dedi, BMT ilə bağlı Beynəlxalq Su Təşkilatı ideyasını təkrarladı və tərəfdaşları "Astana" Beynəlxalq Maliyyə Mərkəzinin imkanlarından daha fəal istifadəyə dəvət etdi. Tokayev AQEM-in tam hüquqlu beynəlxalq təşkilata çevrilməsini də dəstəklədi.

Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev Asiyada "etimad infrastrukturu" qurmağa çağırdı — yəni münaqişələrin qarşısını almağı nəqliyyat, enerji, ticarət və rəqəmsal sahədə birgə layihələrlə birləşdirməyə. O, texnoloji etimad və süni intellektdən məsuliyyətli istifadə üzrə Asiya təşəbbüsünü və bunun üçün AQEM daxilində ekspert platformasını, su qənaətinə, yaşıl enerjiyə və ekoloji monitorinqə əsaslanan İqlimə davamlılıq tərəfdaşlığını təklif etdi. Mirziyoyev gələn il Özbəkistanda İnsan inkişafı forumu keçirməyi, AQEM-in 2028-ci ilədək Fəaliyyət planını hazırlamağı təklif etdi və üzv dövlətləri gələn il Daşkənddə keçiriləcək Qoşulmama Hərəkatının 20-ci zirvəsinə dəvət etdi. O, Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyinin davam etməsini və Baş katib vəzifəsinə Azərbaycanın namizədini dəstəklədi. Mirziyoyev bir gün əvvəl, oktyabrın 14-də İlham Əliyevlə görüşmüş, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin bu il artdığını, enerji, investisiya, tikinti, nəqliyyat və turizm üzrə birgə layihələri müzakirə etmişdi.

Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov bildirdi ki, Azərbaycan AQEM-i gücləndirmək üçün böyük iş görüb və təşkilat açıq dialoq və etimadın artırılması üçün mühüm platformadır. Onun sözlərinə görə, AQEM Asiyada davamlı inkişafa, investisiya cəlbinə və sənaye əməkdaşlığına dəstək verməli, nəqliyyat və iqtisadi əlaqələri, enerji və turizm sahəsində əməkdaşlığı genişləndirməli, iqlim dəyişmələri və ətraf mühitin qorunması məsələlərində birgə çalışmalıdır. "Rəqəmsallaşma iqtisadiyyat üçün çox vacibdir, Qırğızıstan da bu istiqamətdə irəliləyir", — deyən Japarov Mərkəzi Asiya liderlərinin regionda bir sıra məsələləri birlikdə həll etdiyini və başqa regionlara da kömək etməyə hazır olduqlarını vurğuladı, Azərbaycanın 2028-ci ilədək sədrliyini dəstəklədi.

Türkmənistan Prezidenti Serdar Berdiməhəmmədov Azərbaycanın sədrliyinin AQEM tarixində xüsusi yer tutduğunu deyərək İlham Əliyevə zirvənin yüksək səviyyədə təşkilinə görə təşəkkür etdi. O, AQEM-i sülhün möhkəmlənməsi və davamlı inkişaf üçün faydalı platforma adlandırdı, indiki dəyişikliklər dövründə regional əməkdaşlığın xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirdi. Süni intellektin iqtisadi inkişaf üçün geniş imkanlar açdığını, eyni zamanda məsuliyyətli yanaşma tələb etdiyini qeyd edən Prezident bunun əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimadla mümkün olduğunu dedi.

Türkiyəni zirvədə Xarici İşlər naziri Hakan Fidan təmsil etdi. Prezident İlham Əliyev Hakan Fidanı qəbul etdi, görüşdə Azərbaycan–Türkiyə əlaqələrinin bugünkü vəziyyəti müzakirə olundu. Fidan zirvə çərçivəsində Çinin xarici işlər naziri Van İ və Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovla da görüşdü. Türk dövlətlərinin liderləri iki həftə sonra yenidən bir araya gələcək: oktyabrın 29–30-da Ankarada Türk Dövlətləri Təşkilatının 13-cü zirvəsi keçiriləcək.