Göytürk xaqanlığı (552–744)

552-ci ildə Aşina boyundan olan Bumın xaqan Jujan (Avar) xaqanlığını məğlub edərək yeni dövlət qurdu. Dövlətin adı — Türk — sonralar bütün türk xalqlarının ümumi adına çevrildi. Siyasi mərkəz Monqolustandakı Ötükən yaylası və Orxon vadisi idi.

Bumının qardaşı İstəmi yabğu dövlətin qərb hissəsini idarə edirdi; onun dövründə Göytürklərin sərhədi Xəzər və Qara dənizə çatdı, Bizans və Sasani İranı ilə elçilər mübadilə olundu. Böyük İpək yolunun xeyli hissəsi xaqanlığın nəzarətində idi.

VII əsrin əvvəlində dövlət Şərq və Qərb xaqanlıqlarına bölündü və hər ikisi Tan Çininin təsiri altına düşdü. 682-ci ildə İltəriş (Qutluq) xaqan Tonyukukla birlikdə müstəqilliyi bərpa etdi — İkinci Göytürk xaqanlığı Bilgə xaqan və Kültiginin dövründə ən parlaq çağını yaşadı.

744-cü ildə uyğur, basmıl və karluk boylarının birliyi xaqanlığa son qoydu. Göytürklərdən dünyaya ən böyük miras — öz əlifbaları ilə yazılmış Orxon-Yenisey abidələri, türk dilinin ilk yazılı nümunələri qaldı.