Turkic Atlas

← Ensiklopediyaya qayıt

ATarixMüstəqil dövlətlər

İkinci Göytürk xaqanlığı (682-744)

İltəriş xaqan və Tonyukukun 682-ci ildə bərpa etdiyi Göytürk dövləti: Orxon abidələri bu dövlətin yadigarıdır.

Tonyukuk kitabəsi, Bayn-Tsokto
Vezirtonyukuk / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Elli illik Tan hakimiyyətindən sonra, 682-ci ildə Aşina nəslindən Qutluq bir qrup döyüşçü ilə üsyan qaldırdı və İltəriş xaqan adı ilə taxta çıxdı. Onun ən yaxın məsləhətçisi müdrik Tonyukuk idi. Onlar türk boylarını yenidən birləşdirib Ötükəni geri aldılar.

İltərişin qardaşı Qapağan xaqan (691-716) dövləti xeyli genişləndirdi, türk ordusu qərbdə Dəmir Qapıya qədər getdi. Bilgə xaqanın (716-734) və onun qardaşı, sərkərdə Kül Tiginin dövründə xaqanlıq ən parlaq çağını yaşadı. Bilgə xaqan Çinlə barışıq yolunu seçdi, amma xalqı Çin şəhərlərinə köçüb öz yurdunu unutmaqdan çəkindirdi.

Kül Tigin 731-ci ildə öldü, Bilgə xaqan 734-cü ildə zəhərləndi. Onların xatirəsinə qoyulan daşlar və Tonyukukun abidəsi türk dilinin ilk böyük yazılı mətnləridir. Bilgə xaqandan sonra taxt çəkişmələri başladı. 744-cü ildə uyğur, basmıl və qarluq birliyi sonuncu xaqanı öldürdü və Ötükən uyğurlara keçdi.

Mənbələr

  1. Wikipedia
  2. Wikipedia
  3. Wikipedia

Yenilənib: 11 noyabr 2026

Əlaqəli yazılar

Bu yazını paylaş