Turkic Atlas

← Ensiklopediyaya qayıt

Dil

Qədim uyğur dili və yazısı

IX əsrdən Turfan və Qansu əlyazmalarının dili. Soğd əlifbasından yaranan uyğur yazısı sonralar monqol və mançu yazılarının əsası oldu.

Uyğur yazısı ilə buddist sutra, Qoço, XIII-XIV əsr
Daderot / Wikimedia Commons · CC0

840-cı ildən sonra Turfan və Qansuda yaşayan uyğurlar qədim türk dilinin davamı olan qədim uyğur dilində çox zəngin bir ədəbiyyat yaratdılar. Buddist, manixey və xristian mətnləri, hüquqi sənədlər, məktublar və tibb kitabları bu dildə yazılıb. Həcminə görə erkən türk yazılı irsinin ən böyük hissəsi məhz qədim uyğurcadır.

Uyğurlar runik yazıdan başqa soğd əlifbasından törəmiş öz yazılarından istifadə edirdilər. Bu yazı yuxarıdan aşağı, şaquli sətirlərlə yazılırdı. XIII əsrdə Çingiz xanın dövlətində uyğur katibləri dəftərxananı idarə etdilər və monqollar bu əlifbanı götürdülər. Monqol yazısından isə sonra mançu yazısı yarandı. Uyğur yazısı Orta Asiyada XV əsrə qədər çağatay mətnlərində də işlədilirdi.

Mənbələr

  1. Wikipedia
  2. Wikipedia
  3. Wikipedia

Yenilənib: 18 noyabr 2026

Əlaqəli yazılar

Bu yazını paylaş