Turkic Atlas

← Ensiklopediyaya qayıt

Dil

Qədim türk dili

Orxon, Yenisey və Talas kitabələrinin və ilk əlyazmaların dili: oxuna bilən ən qədim türkcə, sonrakı bütün türk dilləri onunla müqayisə edilir.

VIII əsr Orxon kitabəsinin mətni
This media: Just plain Bill at English Wikipedia ; Original work: ? ; Subject wo / Wikimedia Commons · Public domain

Qədim türk dili VII-X əsrlərdə Göytürk və Uyğur xaqanlıqlarının, Yenisey qırğızlarının dilidir. Onun ən məşhur abidələri Kül Tigin, Bilgə xaqan və Tonyukuk kitabələridir. Bu mətnlər o qədər aydındır ki, bu gün də bir türk dilində danışan onların çox sözünü tanıyır: "türk", "el", "xaqan", "at", "tanrı", "su". Göytürklər ilk dövlət yazılarında soğd dilindən istifadə edirdilər, lakin VIII əsrdə öz dillərində yazmağa keçdilər.

Türk sözlərinin ən qədim izləri Çin salnamələrindədir: Çin katibləri türk adlarını və titullarını səsinə görə seçilmiş heroqliflərlə yazırdılar. Məsələn, "tujue" türk, "kehan" xaqan deməkdir. Qədim türk dilindən sonra qədim uyğur, Qaraxanlı türkcəsi, çağatay və oğuz-qıpçaq ədəbi dilləri yarandı. Alimlər bu gün də hər hansı türk sözünün tarixini öyrənəndə əvvəlcə onun qədim türkcədəki formasına baxırlar.

Mənbələr

  1. Wikipedia
  2. Wikipedia
  3. Wikipedia

Yenilənib: 18 noyabr 2026

Əlaqəli yazılar

Bu yazını paylaş