Xəzər xaqanlığı (650–969)

Xəzərlər Göytürk xaqanlığının qərb qolundan ayrılaraq VII əsrin ortalarında öz dövlətlərini qurdular. Xaqanlığın torpaqları Şimali Qafqazdan Volqa boyuna, Krımdan Aral çöllərinə qədər uzanırdı. Paytaxt Volqanın mənsəbindəki İtil şəhəri idi.

Xəzərlər Qafqaz keçidlərində ərəb ordularının şimala irəliləməsini dayandırdılar və Bizansla müttəfiq oldular. Xaqanlıq Şərqlə Qərbi, Skandinaviya ilə Bağdadı birləşdirən ticarət yollarının üzərində idi; İtildə müsəlman, xristian, yəhudi və bütpərəst icmalar yanaşı yaşayır, hər birinin öz hakimi vardı. Hakim zümrə VIII–IX əsrlərdə yəhudi dinini qəbul etmişdi.

965–969-cu illərdə Kiyev knyazı Svyatoslavın yürüşləri İtili dağıtdı və xaqanlıq tarix səhnəsindən çəkildi. Lakin xəzərlərin adı yaşadı: Azərbaycan və türk dillərində Kaspi dənizi bu gün də "Xəzər dənizi" adlanır.