Turkic Atlas

← Ensiklopediyaya qayıt

Türk tarixi

Tonyukuk kitabəsi (təq. 720)

Tula çayının yuxarısında iki daş, 62 sətir: müdrik vəzir Tonyukuk dövlətin necə bərpa olunduğunu birinci şəxsdən danışır.

Tonyukuk abidəsi: Kapağanın dövrünü təsvir edən kitabə
CeeGee / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Tonyukuk kitabəsi Ulanbatordan şərqdə, Bayn-Tsokto adlanan yerdə iki daş üzərində yazılıb. Bu, Orxon abidələrinin ən qədimidir və təxminən 720-ci ildə, Tonyukukun sağlığında qoyulub. Kitabə 1897-ci ildə Yelizaveta Klements tərəfindən tapılıb. Başqa kitabələrdən fərqli olaraq burada xaqan yox, vəzir öz-özü haqqında danışır: "Mən, Bilgə Tonyukuk, özüm Çin elində böyüdüm."

Tonyukuk İltəriş xaqanın yanında türkləri Çinin hakimiyyətindən necə qurtardıqlarını, Altay dağlarını qarlı aşırımdan keçərək qırğızlara və türgişlərə qarşı yürüşləri danışır. Ən məşhur sətirlərdən biri birliyin gücü haqqındadır: "İncə olanı qırmaq asandır, nazik olanı üzmək asandır. İncə qalınlaşsa, qırmaq çətindir, nazik yoğunlaşsa, üzmək çətindir." Kitabə bu sözlə bitir: "Türk xalqının xaqanı olmasaydı, mən olmasaydım, el də, xalq da yox olacaqdı."

Mənbələr

  1. Wikipedia
  2. Wikipedia
  3. Wikipedia

Yenilənib: 18 noyabr 2026

Əlaqəli yazılar

Bu yazını paylaş