Turkic Atlas

← Ensiklopediyaya qayıt

Türk tarixi

Qutadğu bilik (1069)

Yusif Xas Hacibin Qaraxanlı hökmdarına yazdığı böyük poema: türkcə yazılmış ilk böyük əsər, dövlət idarəsi haqqında kitab.

"Qutadğu bilik"in Vyana əlyazmasından səhifə
Wikimedia Commons · Public domain

"Qutadğu bilik" "xoşbəxtlik (kut) gətirən bilik" deməkdir. Əsəri Balasaqunlu Yusif 1069-1070-ci illərdə Kaşğarda bitirib və Qaraxanlı hökmdarı Tavğac Buğra xana təqdim edib. Hökmdar bunun əvəzində ona "Xas Hacib", yəni saray naziri rütbəsi verib. Poema təxminən 6645 beytdən ibarətdir və Qaraxanlı türkcəsi ilə, ərəb-fars əruz vəznində yazılıb.

Əsər dörd obraz arasında söhbət kimi qurulub: hökmdar Kün Toğdı ədaləti, vəzir Ay Toldı xoşbəxtliyi, vəzirin oğlu Ögdülmiş ağlı, zahid Odğurmış isə axirəti (aqibəti) təmsil edir. Onların dili ilə Yusif hökmdarın, bəylərin, sərkərdələrin və elçilərin necə olmalı olduğunu anladır. Kitabın üç əlyazması qalıb: Vyana nüsxəsi uyğur yazısı ilə 1439-cu ildə Heratda köçürülüb, Qahirə və Namanqan nüsxələri isə ərəb əlifbası ilədir.

Mənbələr

  1. Wikipedia
  2. Wikipedia
  3. Wikipedia

Yenilənib: 18 noyabr 2026

Əlaqəli yazılar

Bu yazını paylaş