Turkic Atlas

← Ensiklopediyaya qayıt

Dil

Çağatay türkcəsi

XV-XX əsrlərdə Orta Asiyanın klassik ədəbi dili: Nəvainin, Baburun və Hüseyn Baykaranın dili, bugünkü özbək və uyğur dillərinin sələfi.

"Baburnamə" miniatürü: Baburun Səmərqənd yaxınlığında görüşü
Wikimedia Commons · CC0

Çağatay türkcəsi adını Çingiz xanın oğlu Çağatayın ulusundan alıb və Teymurilər dövründə ədəbi dil kimi çiçəkləndi. Onun ən böyük şairi Əlişir Nəvaidir. Nəvai 1499-cu ildə yazdığı "Mühakimətül-lüğəteyn" əsərində türk dilini fars dili ilə müqayisə edib türkcənin daha zəngin olduğunu sübut etməyə çalışdı: türkcədə ağlamağın müxtəlif növlərini bildirən onlarca söz olduğunu göstərirdi.

Babur özünün məşhur xatirələrini, "Baburnamə"ni çağatayca yazdı. Bu, türk dilində ilk avtobioqrafiya sayılır. Çağatay dili Buxara, Xivə və Kokand xanlıqlarında, Şərqi Türküstanda XX əsrin əvvəlinə qədər yazı dili olaraq qaldı. 1920-ci illərdə onun yerini müasir özbək və uyğur ədəbi dilləri tutdu.

Mənbələr

  1. Wikipedia
  2. Wikipedia
  3. Wikipedia

Yenilənib: 18 noyabr 2026

Əlaqəli yazılar

Bu yazını paylaş