Turkic Atlas

← Ensiklopediyaya qayıt

Türk tarixi

Tariat (Terxin) kitabəsi (təq. 753)

Uyğur xaqanı Bayançorun Arxanqayda qoydurduğu stel: 741-748-ci illərin yürüşlərini ilbəil danışır.

Tariat kitabəsinin tısbağa postamentindəki uyğur damğası
Anglo-Araneophilus~commonswiki / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Tariat kitabəsi Arxanqay vilayətində, Terxin çayının yaxınlığında tapılıb. Onu Uyğur xaqanlığının ikinci xaqanı Bayançor (Moyunçur) 750-ci illərin ortasında qoydurub. Kitabənin varlığı əvvəldən məlum idi, çünki 1909-cu ildə tapılmış Şine-Usu kitabəsi onu xatırlayırdı. Lakin onu yalnız 47 il sonra, 1956-cı ildə monqol arxeoloqu Dorjsuren tapdı.

Kitabə uyğurca deyil, Orxon kitabələri kimi runik türkcə ilə yazılıb və xaqanın yürüşlərini ilbəil, heyvan illərinə görə sayır. Burada uyğurların Göytürk xaqanlığını əvəz etməsi, Basmıllar və Qarluqlarla döyüşlər danışılır. Tısbağa postamentdə uyğur xaqanlarının damğası həkk olunub. Kitabə bu gün Monqolustan Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunda saxlanılır.

Mənbələr

  1. Wikipedia
  2. Wikipedia
  3. Wikipedia

Yenilənib: 18 noyabr 2026

Əlaqəli yazılar

Bu yazını paylaş