Turkic Atlas

← Ensiklopediyaya qayıt

Türk tarixi

Yenisey kitabələri

Yuxarı Yenisey boyunca 150-dən çox runik qəbir daşı: qədim qırğızların yazısı. İlk türk runik daşı 1721-ci ildə burada tapılıb.

Minusinsk hövzəsindən runik stel
Aarne Michaël Tallgren (1885–1945) / Wikimedia Commons · Public domain

Yenisey kitabələri bugünkü Tuva və Xakasiya ərazisində, Yenisey çayının yuxarı axarında tapılmış 150-dən çox qısa mətndir. Onlar Yenisey qırğızlarına aiddir və Orxon yazısının yerli variantı ilə yazılıb. Avropa elminə məlum olan ilk türk runik daşı da buradandır: 1721-ci ildə Danyel Messerşmidt və isveçli zabit Filip Stralenberq Sibir səyahəti zamanı Yenisey sahilində naməlum yazılı daş tapdılar.

Bu kitabələrin çoxu qəbir daşıdır və ölən insanın dilindən yazılıb: o, elindən, xanımından, oğullarından, atlarından ayrıldığına təəssüflənir və onlarla vidalaşır. Bu "ayrıldım" formulu Yenisey kitabələrinin ən tanınan xüsusiyyətidir. Xakasiyada 1878-ci ildə tapılmış Altın Köl daşları da bu qrupa daxildir, bəzi alimlər onları Bars bəylə bağlayır. Kitabələrin tarixi VII əsrdən X əsrə qədər uzanır.

Mənbələr

  1. Wikipedia
  2. Wikipedia
  3. Wikipedia

Yenilənib: 18 noyabr 2026

Əlaqəli yazılar

Bu yazını paylaş